<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="ZW02n0022"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 22 《瑜伽师地论》披寻记叙</title> <title xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献数位版, No. 22 《瑜伽师地论》披寻记叙</title> <author>韩淸净著 程恭让整理</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">2</idno>.<idno type="no">22</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">藏外<persName>佛</persName>教文献</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">《瑜伽师地论》披寻记叙</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">方廣锠大德提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2009-03-18T17:01:18"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0022.0460a" n="0460a"/> <lb ed="ZW" n="0460a01"/> <lb ed="ZW" n="0460a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">题解</cb:mulu><head>《瑜伽师地论》披寻记叙</head> <lb ed="ZW" n="0460a03"/><byline cb:type="author">韩淸净 著</byline><byline cb:type="other">整理者 程恭让</byline> <lb ed="ZW" n="0460a04"/> <lb ed="ZW" n="0460a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW02p0460a0501">〔题解〕</p> <lb ed="ZW" n="0460a06"/><p xml:id="pZW02p0460a0601">韩淸净居士（1884－1949）是中国近现代<persName>佛</persName>教思想史上中兴唯 <lb ed="ZW" n="0460a07"/>识名家之一。居士1927年在北京创立三时学会，专事研究、弘扬奘 <lb ed="ZW" n="0460a08"/>传之第三时<persName>佛</persName>教，与欧阳竟无居士的南京支那内学院同声相应，世 <lb ed="ZW" n="0460a09"/>有“南欧北韩”之称。</p> <lb ed="ZW" n="0460a10"/><p xml:id="pZW02p0460a1001">淸净居士一生志业以《瑜伽师地论》为中心。从1937年9月迄 <lb ed="ZW" n="0460a11"/>于1943年1月，他以近六年之久的时间精力完成解释《瑜伽师地 <lb ed="ZW" n="0460a12"/>论》的巨著《科句》及《披寻记》。此後，居士一边继续修改《科句》、 <lb ed="ZW" n="0460a13"/>《披寻记》，一边积极準备培养弘扬《瑜伽》的人才。然因时局动荡， <lb ed="ZW" n="0460a14"/>学侣星零，居士壮志未酬，抱道寂逝。</p> <lb ed="ZW" n="0460a15"/><p xml:id="pZW02p0460a1501">《瑜伽师地论披寻记叙》是淸净居士逝世前夕所作。1949年 <lb ed="ZW" n="0460a16"/>冬，居士晚年门人董绍明先生及另一同学整理淸净遗物时，在居士 <lb ed="ZW" n="0460a17"/>临《书谱》草字中发现此文。原稿为草书，董氏当即用法相研究会稿 <lb ed="ZW" n="0460a18"/>纸以小楷誊淸。淸净草书原稿交由王少逸居士（时王负责三时学会 <lb ed="ZW" n="0460a19"/>的会务）守护，董氏抄稿则由董氏自藏。1959年三时学会整理《瑜 <lb ed="ZW" n="0460a20"/>伽师地论科句･披寻记彙编》打字、印刷时，仓猝中未能刊登淸净此 <lb ed="ZW" n="0460a21"/>《叙》。後文革中原三时学会及淸净家藏的居士遗著、遗稿大都未免 <lb ed="ZW" n="0460a22"/>劫难，王少逸守护的淸净草书本《叙》之原稿也不知去向，独有董绍 <lb ed="ZW" n="0460a23"/>明自藏抄稿劫後馀生，实为幸事。该抄稿淸晰工整，十分难得。</p> <lb ed="ZW" n="0460a24"/><p xml:id="pZW02p0460a2401">此《叙》系居士晚年自述平生心迹之作，故弥足珍贵。这篇叙文 <lb ed="ZW" n="0460a25"/>的重要意義在于以下幾点：第一、此《叙》记载了淸净居士研究《瑜伽 <lb ed="ZW" n="0460a26"/>师地论》的过程，是居士一生学业发展的信史。第二、《叙》中阐明研 <lb ed="ZW" n="0460a27"/>究《瑜伽》的动機乃在“欲以弘扬真实<persName>佛</persName>教精義”，此种思想立场与欧 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0022.0461a" n="0461a"/> <lb ed="ZW" n="0461a01"/>阳竟无拣别真伪的法相研究方法是一致的，证实了现代唯识学中兴 <lb ed="ZW" n="0461a02"/>思潮中的共性。第三、《叙》中比较《成唯识论》与《瑜伽师地论》，说 <lb ed="ZW" n="0461a03"/>明《成唯识论》尙“不足以窥大乘全体之大用”，认为<persName>佛</persName>教的教理渊海 <lb ed="ZW" n="0461a04"/>应以《瑜伽》为中心予以组织，此为淸净居士唯识研究的特色。第 <lb ed="ZW" n="0461a05"/>四、居士在《叙》中指明印度十大论师的得失，幷对《瑜伽》的若干错 <lb ed="ZW" n="0461a06"/>简提出了自己的意见，这为将来继续整理《瑜伽师地论》提供了良好 <lb ed="ZW" n="0461a07"/>的基础。</p> <lb ed="ZW" n="0461a08"/><p xml:id="pZW02p0461a0801">董氏抄稿中没有标点及分段，这次整理时，除对原文标点、分段 <lb ed="ZW" n="0461a09"/>外，凡《叙》中引用的《瑜伽师地论》文字，均一一核实，幷註明出处。</p></cb:div> <lb ed="ZW" n="0461a10"/> <lb ed="ZW" n="0461a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">录文</cb:mulu><head>〔录文〕</head> <lb ed="ZW" n="0461a12"/> <lb ed="ZW" n="0461a13"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>《瑜伽师地论》披寻记叙</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="ZW" n="0461a14"/> <lb ed="ZW" n="0461a15"/><p xml:id="pZW02p0461a1501">净自闻法以还，初读《俱舍》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0461001" n="0461001"/>，继研《唯识》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0461002" n="0461002"/>。《俱舍》以《光 <lb ed="ZW" n="0461a16"/>记》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0461003" n="0461003"/>、《宝疏》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0461004" n="0461004"/>为归，《唯识》以慈恩《述记》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0461005" n="0461005"/>为准。一名一句， <lb ed="ZW" n="0461a17"/>务得其诠；一義一量，务尽其旨。习规矩于步趋，衡是非于智解。 <lb ed="ZW" n="0461a18"/>乃知<persName>佛</persName>法文字，不同世籍。得鱼固要忘筌，废筌亦不能得鱼也。然 <lb ed="ZW" n="0461a19"/>如世籍，无義无利，不外绮语、戏论，则非吾人所当习矣。吾国<persName>佛</persName> <lb ed="ZW" n="0461a20"/>法，号称十宗，入主出奴，各执己是。究其实际，随时随地，各有变 <lb ed="ZW" n="0461a21"/>迁。而吾国人之所信受者，终不越乎吾国固有儒道沿袭之见。纵 <lb ed="ZW" n="0461a22"/>或援引<persName>佛</persName>典名字，不无非義为義，标榜附会之嫌；纵或传译<persName>佛</persName>教经 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0022.0462a" n="0462a"/> <lb ed="ZW" n="0462a01"/>论，不无非法为法，矜奇好异之弊。求如《俱舍》、《唯识》，文显義 <lb ed="ZW" n="0462a02"/>圆，明了易解者，渺不可得矣。</p> <lb ed="ZW" n="0462a03"/><p xml:id="pZW02p0462a0301">然《俱舍》教義，不通大乘；《唯识》精旨，遮无外境。犹不足以 <lb ed="ZW" n="0462a04"/>窥大乘全体大用。民国十三年，净因離家居，避静平西房山雲居 <lb ed="ZW" n="0462a05"/>寺，与芾煌居士同时发愿研究《瑜伽师地论》，欲以弘扬真实<persName>佛</persName>教精 <lb ed="ZW" n="0462a06"/>義，而苦不得要领。古疏中《略纂》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0462001" n="0462001"/>、《伦记》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0462002" n="0462002"/>等皆不足以为研 <lb ed="ZW" n="0462a07"/>究之资。匪唯義不能详，甚且文莫能解。门犹不入，室何能窥？乃 <lb ed="ZW" n="0462a08"/>知此论传译虽久，研讨无人。间或涉猎，乌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0462003" n="0462003"/>能有得！科判不分 <lb ed="ZW" n="0462a09"/>则统系不明，解释无據则義理无当。遂乃致力精研，发愿以三万小 <lb ed="ZW" n="0462a10"/>时为期，文義务求润洽，前後务求贯通。不惑虚言，但征实际。稔 <lb ed="ZW" n="0462a11"/>知平昔所闻于各宗者，因多以讹传讹，而有扞格不通之弊。即《成 <lb ed="ZW" n="0462a12"/>唯识论》十大论师所引《大论》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0462004" n="0462004"/>，亦自各引异文，附成己意，讵免顾 <lb ed="ZW" n="0462a13"/>此失彼之嫌。自非熟读《大论》者，盖难详知其故矣，何暇与人诤论 <lb ed="ZW" n="0462a14"/>得失耶？嗣因时局战乱突起，兵匪扰害地方，芾煌居士强余回平， <lb ed="ZW" n="0462a15"/>辟地造屋以居之。继乃创建三时学会，以为学子研讲之所。约集 <lb ed="ZW" n="0462a16"/>同侣，朝夕相从，<persName>佛</persName>法真義，得以日昌。</p> <lb ed="ZW" n="0462a17"/><p xml:id="pZW02p0462a1701">不幸国都日迁，倭氛告警，同侣日以星散矣。乃与芾煌居士整 <lb ed="ZW" n="0462a18"/>理《大论》，厘句读、立《科判》，以为读本。三易其稿，纲领次第，始 <lb ed="ZW" n="0462a19"/>得井然。释文義以为《披寻记》，前後披阅，始得贯通。自二十六年 <lb ed="ZW" n="0462a20"/>九月始，迄三十二年一月终，五年之间，寒暑无辍，幸得竣事。《大 <lb ed="ZW" n="0462a21"/>论》端倪，略具梗槪。乃复发见文句舛误者固多，章节错简者亦有。 <lb ed="ZW" n="0462a22"/>非唯传写之讹，亦乃原译之失。推厥所由，其源远矣。兹略择擧一 <lb ed="ZW" n="0462a23"/>二，以明其失。</p> <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0022.0463a" n="0463a"/> <lb ed="ZW" n="0463a01"/><p xml:id="pZW02p0463a0101">如“抉择分”中“思所成慧地”所擧差别各法内，有所知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463001" n="0463001"/>、所识 <lb ed="ZW" n="0463a02"/>法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463002" n="0463002"/>，应置所缘法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463003" n="0463003"/>前，而竟漏略不及；内无三苦性，而反增入无 <lb ed="ZW" n="0463a03"/>因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463004" n="0463004"/>。至所漏略所知、所缘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463005" n="0463005"/>诸法，发见妄列“抉择分･声闻地” <lb ed="ZW" n="0463a04"/>中。此则章节错简，毫无疑義者也。披文勘挍，尽人能知。初则以 <lb ed="ZW" n="0463a05"/>为传刻之讹，继乃知为梵文之误。《大论》卷一百，二十页<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463006" n="0463006"/>云： <lb ed="ZW" n="0463a06"/>“复有十智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463007" n="0463007"/>，能觉一切所知境界，谓法智、类智、世俗智、他心智、 <lb ed="ZW" n="0463a07"/>苦等智、尽、无生智。此廣分别，如‘声闻地’。”然此十智分别应属 <lb ed="ZW" n="0463a08"/>“抉择分･思所成慧地”，皆是所知法差别，不应列入“声闻地”中。 <lb ed="ZW" n="0463a09"/>当知译本错简根據梵文。不然，何故前後同一讹误？古昔诸德皆 <lb ed="ZW" n="0463a10"/>未挍正，翻译诸师亦未深察，可知从事研究《大论》而能披文寻義 <lb ed="ZW" n="0463a11"/>者，古今中外不易多觏矣！</p> <lb ed="ZW" n="0463a12"/><p xml:id="pZW02p0463a1201">又，《大论》“本地分･菩萨地”中，分列“初持瑜伽处”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463008" n="0463008"/>、“第二 <lb ed="ZW" n="0463a13"/>持随法瑜伽处”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463009" n="0463009"/>、“第三持究竟瑜伽处”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0463010" n="0463010"/>、“第四持次第瑜伽 <pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0022.0464a" n="0464a"/> <lb ed="ZW" n="0464a01"/>处”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0464001" n="0464001"/>诸品，不知何所依據？“菩萨地”初嗢托南曰：</p> <lb ed="ZW" n="0464a02"/><lg type="regular" xml:id="lgZW02p0464a0201"><l>“初持次相分，</l><l>增上意乐住，</l> <lb ed="ZW" n="0464a03"/><l>生摄受地行，</l><l>建立最为後。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0464002" n="0464002"/></l></lg> <lb ed="ZW" n="0464a04"/><p xml:id="pZW02p0464a0401">长行释云：“持有三种：一为堪任性持，次为行加行持，後为圆 <lb ed="ZW" n="0464a05"/>满大菩提持。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0464003" n="0464003"/>皆为初持所摄，次後皆不名“持”，何可分为第二、 <lb ed="ZW" n="0464a06"/>第三、第四诸所持相？译本当亦根據梵文，定非弥勒菩萨所说。此 <lb ed="ZW" n="0464a07"/>则论文中间義不容有者也！翻译诸师沿袭增入，岂非随自意解，与 <lb ed="ZW" n="0464a08"/>《论》相矛盾耶？</p> <lb ed="ZW" n="0464a09"/><p xml:id="pZW02p0464a0901">净自揣愚陋，不敢谓为无失。然依论文前後互相印证，披寻有 <lb ed="ZW" n="0464a10"/>據，不托空言，犹如老马识途，岂竟茫无觉。爰即发愿，拟设淸净瑜 <lb ed="ZW" n="0464a11"/>伽馆，幷成立董事会，筹集资金，培植学子，以副造百论师，弘扬《瑜 <lb ed="ZW" n="0464a12"/>伽》之旨。而芾煌居士先已物故，能无慨然！乃事变告终，瞬将三 <lb ed="ZW" n="0464a13"/>载，而人心日非，生计日迫。虽欲闻法，谁复有暇？虽识奥旨，谁肯 <lb ed="ZW" n="0464a14"/>精研！前所发愿造百论师，弘扬《瑜伽》，诚恐将成泡影矣。</p> <lb ed="ZW" n="0464a15"/><p xml:id="pZW02p0464a1501">然以弘法之愿，不在一时。<persName>佛</persName>亦说法，真理常住。今日世界潮 <lb ed="ZW" n="0464a16"/>流推崇主義，非唯厌故喜新，实欲兴利除弊。然其终也，适得其反。 <lb ed="ZW" n="0464a17"/>强不同以为同，挟非是以为是。有乖事理之真，不顺自然之则。人 <lb ed="ZW" n="0464a18"/>心演变，各自为利，驯至武力相抗，酿为战争。揆厥初因，能无矛 <lb ed="ZW" n="0464a19"/>盾？可慨也夫！益信<persName>佛</persName>法真理，不重言说，纵有言说，唯在解義。 <lb ed="ZW" n="0464a20"/>平等自由之旨，会之于心，当无是非得失之辩。未见其利，先蒙其 <lb ed="ZW" n="0464a21"/>害，苟有智者，幸深察焉。</p> <lb ed="ZW" n="0464a22"/> <lb ed="ZW" n="0464a23"/><p xml:id="pZW02p0464a2301">〔录文完〕</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="zangwai-notes"> <head>方廣锠 挍注</head> <p> <note n="0461001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0461001">指《阿毘达摩俱舍论》。</note> <note n="0461002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0461002">指《唯识二十颂》、《唯识三十论》及《成唯识论》。</note> <note n="0461003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0461003">指唐普光著《俱舍论记》。</note> <note n="0461004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0461004">指唐法宝撰《俱舍论疏》。</note> <note n="0461005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0461005">指唐窥基著《成唯识论述记》。</note> <note n="0462001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0462001">指唐窥基撰《瑜伽师地论略纂》。</note> <note n="0462002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0462002">指唐道伦撰《瑜伽论记》。</note> <note n="0462003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0462003">“乌”，疑为“焉”之误。</note> <note n="0462004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0462004">“大论”，指《瑜伽师地论》。下同。</note> <note n="0463001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463001">“所知”，即“所知法”，指“所知诸法差别”，参见《瑜伽师地论》卷六十九，《大正藏》第30卷第680页。</note> <note n="0463002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463002">“所识法”，指“所识诸法差别”，参见《瑜伽师地论》卷六十九，《大正藏》第30卷第683页。</note> <note n="0463003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463003">“所缘法”，指“所缘诸法差别”，参见《瑜伽师地论》卷六十五，《大正藏》第30卷第662页。</note> <note n="0463004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463004">参见《瑜伽师地论》卷六十六，《大正藏》第30卷第663页。</note> <note n="0463005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463005">“缘”，疑为“识”之误。</note> <note n="0463006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463006">指金陵刻经处本《瑜伽师地论》第一百卷第二十页，参见《大正藏》第30卷第881页。</note> <note n="0463007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463007">“十智”，指苦智、集智、灭智、道智、法智、种类智、他心智、世俗智、尽智、无生智。参见《瑜伽师地论》卷八十一，《大正藏》30卷第751页。</note> <note n="0463008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463008">参见《大正藏》第30卷第478页。</note> <note n="0463009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463009">参见《大正藏》第30卷第549页。</note> <note n="0463010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0463010">参见《大正藏》第30卷第562页。</note> <note n="0464001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0464001">参见《大正藏》第30卷第575页。</note> <note n="0464002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0464002">参见《瑜伽师地论》卷三十五，《大正藏》第30卷第478页。</note> <note n="0464003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0464003">《瑜伽师地论》卷三十五，参见《大正藏》第30卷第478页。</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>